Hoe groot moet je zijn voordat je naam op een straatbordje komt te staan?

Editie 01
Hoe krijgt een straat zijn naam?
Straatnaambordje Apendans

Het is weer gezellig op het Plein, maar nu is het tijd om te gaan. Ik loop richting de tramhalte van Centraal Station. Plots wordt mijn aandacht getrokken door iets wat ik zie op de Korte Poten. Het is een straatnaambord van het straatje tussen de Korte Poten en de Herenstraat, genaamd Apendans. Al gauw slaat mijn fantasie op hol. Zat hier vroeger een dansschool voor apen? 

Een rondje langs verschillende bronnen levert twee verhalen op. Zo zou het kunnen zijn dat Apendans is afgeleid van het woord appendance of appendantie, wat iets betekent zoals aanhangsel. In dit straatje zou de hofhouding (aanhangsel) van koningshuizen in het eind van de 18e eeuw hebben gewoond. Dit zou de oplossing kunnen zijn, ware het niet dat al in de 17e eeuw op de hoek van de Korte Poten een herberg stond met de naam Apendans.

Het Haags Gemeentearchief geeft het verlossende antwoord: de Apendans is inderdaad vernoemd naar de herberg en niet naar de 'koninklijke aanhangels'. Maar waar de herberg dan weer zijn naam aan heeft te danken…? Wie het weet mag het zeggen!

Straatnaambordjesblues

'Hoe groot moet je zijn; hoe dood moet je zijn, voordat je naam op een straatnaambordje komt te staan?', zingt Harrie Jekkers in zijn Straatnaambordjesblues. Goede vraag! Want, hoe komt een straat aan zijn naam? Wat moet je hebben gedaan voordat je naam op een bordje siert? En wie bedenkt de straatnamen? Ik ga het uitzoeken.

Corien Glaudemans werkt bij het Haags Gemeentearchief van de gemeente Den Haag. Deze afdeling houdt zich sinds eind 19e eeuw bezig met straatnaamgeving. 'Het is niet zo dat we de hele dag een beetje straatnamen zitten te verzinnen hoor', lacht Corien. 'Het is maar een klein deel van onze taak.' Straatnaamgeving bestaat vooral uit veel onderzoek doen en overleggen met de betrokken partijen. Zo toetst het gemeentearchief de naamsuggesties die door burgers zijn ingediend. Corien: 'Het moet echt gaan om onbesproken gedrag. We kijken dan vooral naar de periode van 1940 - 1945. Was iemand niet fout tijdens de oorlog? Dat is vooral veel uitzoeken en lezen. Ik heb ook veel overleg met het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) en het Rode Kruis.'

Voor ieder een buurt

Als een straatnaam kansrijk is en het de onderzoeken van de gemeente heeft doorstaan, dan bekijkt het gemeentearchief of zij de naam ergens kunnen gebruiken. 'De naam moet uiteraard passen in het thema van de wijk of buurt', legt Corien uit. 'Je kunt geen verzetsheld vernoemen in de Bloemenbuurt. Dan moet je wachten tot er een 'te vernoemen straat' komt in de Verzetsheldenbuurt.' De gemeente heeft dan ook een lange lijst met kansrijke straatnamen die staan te trappelen om een plekje.

Corien: 'Op verzoek van de hulpdiensten hebben we laatst een heleboel fietspaden in Den Haag straatnamen gegeven. Zo is een pad makkelijk vindbaar als er iets is voorvalt. We hebben toen een aantal mooie namen van de lijst kunnen halen, ook namen die er al heel lang op stonden en écht een plekje verdienden.' Dankzij deze vernoemingen heeft Den Haag er bijvoorbeeld het Rosa Parkspad, het Munirpad, het Tulapad en het Moeder Teresapad bij. 'Allemaal in de Mensenrechtenbuurt natuurlijk.' De thema’s van de buurten worden bepaald in overleg met een stadsdeel, organisaties in de buurt of bijvoorbeeld een projectontwikkelaar. Ook legt het gemeentearchief elke straatnaam voor aan de hulpdiensten (brandweer, politie, GGD). Zonder hun goedkeuren redt de straatnaam het niet, want een straat moet boven alles zonder verwarring vindbaar zijn wanneer er iets aan de hand is.

Man kijkt naar paal met straatnaamborden vernoemd naar vrouwelijke medici
Rondom het HagaZiekenhuis zijn de straatnamen vernoemd naar vrouwelijke medici.

Terug op de kaart gezet

De gemeente Den Haag onderhoudt ook goed contact met buurgemeenten, want herkenbaarheid en vindbaarheid staan voorop. Als twee straatnamen die erg op elkaar lijken dichtbij elkaar liggen, zorgt dat voor verwarring. Corien: 'Toen het Wateringse Veld en Leischenveen-Ypenburg bij Den Haag kwamen hadden we opeens een Libelsingel en een Libellesingel en maar liefst twee Buizerdlanen. De straat in het Wateringse Veld is omgedoopt in Vuurjuffersingel en de Buizerdlaan in de Haagse Vogelwijk veranderde in de Oude Buizerdlaan.'

Soms verdwijnen er ook straten door veranderingen in de openbare ruimte, maar het gebeurt niet zoveel. 'Het gebeurde wel in de oorlog', legt Corien uit. 'Alle straten met namen van Joden waren weggehaald door de bezetters, zoals het Jozef Israëlsplein en de Spinozastraat. Dit is direct na de oorlog teruggedraaid.' Het toenmalige college van burgemeester en wethouders besloot direct na de bevrijding dat ‘alle straten, welker namen gedurende de bezetting op last van den vijand zijn veranderd, de vroegere namen terugkrijgen’.

Monsieur Jekkerslaan

Je moet van goeden huize komen als je ooit nog eens op een straatnaambordje wilt staan. Bovendien zijn de te vernoemen personen allemaal overleden. Die 'Monsieur Jekkerslaan' * komt er voorlopig dus niet. Alleen voor leden van het Koninklijk Huis geldt dat zij ‘bij leven vernoemd’ mogen worden. In heel Nederland geldt deze uitzondering. 

Je kunt de gemeente een handje helpen door zelf een suggestie voor een straatnaam in te dienen via Denhaag.nl of per post. Hou er dan wel rekening mee dat de straatnaam past bij het thema van de buurt en er moet sprake zijn van onbesproken gedrag.

* In zijn lied Straatnaambordjesblues zingt Harrie Jekkers dat hij de Monsieur Bekkerslaan met een viltstift verandert in de Monsieur Jekkerslaan.

Wist je dat…

  • ...er meer dan 3.000 straatnamen zijn in Den Haag?
  • ...er jaarlijks gemiddeld 25 nieuwe straatnamen bijkomen in Den Haag?
  • ...er jaarlijks minstens 15 suggesties binnen komen van burgers?
  • ...de hulpdiensten (brandweer, politie, GGD) ter advisering meedenken over nieuwe straatnamen?
  • ...de Burgemeester Van Der Werffstraat (29 letters) de langste straatnaam is van Den Haag?
  • ...je informatie over bijna alle straatnamen in Den Haag kunt vinden op de website van het Haags Gemeentearchief

Meer Editie070?

Wil je meer verhalen lezen over de stad? Bekijk dan ook de andere verhalen op Editie070.

* Headerfoto van het straatnaambordje 'Apendans' is gemaakt door Florian Hardwig

Hoe groot moet je zijn voordat je naam op een straatnaambordje komt te staan?

Gepubliceerd op 16 november 2016 Geschreven door Shelley Kouwenhoven Fotografie door

Heb jij een idee voor een verhaal op Editie070?

Editie 01

16 november 2016
Alle edities Sluiten X
Meer artikelen?
01