Een onderonsje met Mondriaan

Editie 06
20170207 Gemeente museum Mondriaan (3).jpg

Het kunstwerk Zee na Zonsondergang (1909) van kunstenaar Piet Mondriaan staat prominent op een schildersezel in het restauratieatelier van het Gemeentemuseum. Ruth Hoppe, restaurator bij het Gemeentemuseum, haalt er een zachte kwast overheen. Zij legt de laatste hand aan de restauratiewerkzaamheden van het kunstwerk dat er nu weer piekfijn uit zal zien voor de grote opening van zaterdag*. Ruth: ‘Het is fijn dat het schilderij nog even hier staat voor het ‘op zaal’ gaat. Ik ben er toch wel erg trots op. Na het verwijderen van een oude, vergeelde vernis en verkleurde retouches, begrijp je nu weer veel beter wat Mondriaan zag toen hij dit landschap schilderde.’

Van 2009 tot en met 2015 zijn alle Mondriaans van het Gemeentemuseum onder de loep genomen en waar nodig gerestaureerd. De afgelopen jaren gingen er 158 schilderijen van Mondriaan door de handen van Ruth en haar drie collega’s. ‘Heb je dat filmpje gezien van het Gemeentemuseum, waarin al die werken voorbij kwamen? Toen dat filmpje hier aan het personeel werd vertoond, waren mijn collega’s en ik geëmotioneerd. Wij hebben al die schilderijen hier op het atelier gehad! Aan sommigen hebben we maandenlang gewerkt, dan bouw je er toch een bijzondere band mee op. Het wordt een beetje je kindje.’

20170207 Gemeente museum Mondriaan (5).jpg
Ruth Hoppe legt de laatste hand aan de restauratie van Zee na Zonsondergang, een kunstwerk van Piet Mondriaan uit 1909.

Komt een schilderij bij de dokter…

De restauratoren kijken altijd eerst naar de staat van een kunstwerk. Ruth: ‘Eigenlijk zoals een arts dat doet: we stellen een diagnose.’ Op basis van die diagnose wordt een aanpak bepaald. ‘Soms hebben we al meteen een idee wat we moeten doen, de andere keer is het lastiger vast te stellen. Dan moeten we stapsgewijs tot een behandelingsplan komen.’

Ruth haalt een klein schilderij tevoorschijn. Het is Sloot met Brug (1894-1895) van Mondriaan. ‘Met dit schilderij zijn we al heel ver met de behandeling, maar nu lopen we vast omdat er een probleem is met de verflaag. De kunstwerken zijn vaak van onschatbare waarde. De restauratoren kennen dan ook hun grenzen en gaan zeer zorgvuldig te werk. ‘Voor Sloot met Brug werken we nu samen met natuurwetenschappers die enkele minuscule monsters nemen van de verflaag om deze te analyseren. Zodra zij ons meer kunnen vertellen over het materiaal, kunnen wij gerichter op zoek naar een passende oplossing.’

20170207 Gemeente museum Mondriaan (7).jpg
Voor het kunstwerk Sloot met Brug (1894-1895) wordt nog een passende oplossing gezocht.

De kunst van het restaureren

Het mooiste aan dit vak is volgens Ruth dat je direct resultaat ziet. ‘Je ziet een schilderij onder je handen veranderen. Het wordt weer meer zoals het oorspronkelijk bedoeld was. Dat geeft echt voldoening. En dat dan ook nog eens met zo’n mooie collectie als die van het Gemeentemuseum.’ Ruth werkte voorheen bij andere topmusea waar meer klassieke collecties hangen, zoals bij het Mauritshuis. ‘Ik ken dus beide kanten; de moderne en de klassieke kunst. Het leuke van het Gemeentemuseum is dat de collectie zo veelzijdig is. Het is niet altijd verf op doek. Maar dat maakt het soms ook wel ingewikkeld.’ Hoewel je misschien zult denken dat oudere schilderijen lastiger zijn in onderhoud, is het is vaak juist andersom. ‘Schilderijen uit de zeventiende eeuw zijn bijvoorbeeld al vaker bestudeerd en gerestaureerd. Bovendien heb je bij moderne kunst gauw te maken met nieuwere technieken of vreemde materialen.’

Vindt Ruth het dan niet jammer dat haar werk zich achter de schermen afspeelt? Er hangt nou nooit eens een bordje onder een schilderij met daarbij:'Gerestaureerd door...'. ‘Nee, dat voelt juist bijzonder. Alsof jij alleen een geheimpje deelt met de kunstenaar. Het is een onderonsje tussen Mondriaan en mij.’

20170207 Gemeente museum Mondriaan (9).jpg
Moderne kunst restaureren kan een ingewikkelde klus zijn door het gebruik van nieuwere technieken en materialen. Leonoor Speldekamp, een collega van Ruth, is bezig met de restauratie van een kunstwerk van Michio Yoshihara uit de jaren 60.

100 jaar Mondriaan & De Stijl 

In 2017 is het 100 jaar geleden dat de  kunstbeweging De Stijl  is opgericht. Nederland viert dit met het feestjaar Mondriaan to Dutch Design. Ook Den Haag staat dit jaar in het teken van Mondriaan & De Stijl. Dat is niet onlogisch, want het Gemeentemuseum Den Haag  heeft ‘s werelds grootste collectie Mondriaans! Bovendien heeft het museum een van de grootste De Stijl-collecties ter wereld.

* Op zaterdag 11 februari wordt de tentoonstelling Piet Mondriaan en Bart van der Leck. De uitvinding van een nieuwe kunst geopend in aanwezigheid van onder andere Koning Willem-Alexander en burgemeester Jozias van Aartsen. Vanwege de opening is het museum zaterdag 11 februari gesloten, maar op zondag 12 februari kunnen bezoekers de tentoonstelling gratis bezoeken. Kijk voor meer informatie op de website van het Gemeentemuseum.

Meer Editie070?

Wil je meer verhalen lezen over de stad? Bekijk dan ook de andere verhalen op Editie070.

Een onderonsje met Mondriaan

Gepubliceerd op 10 februari 2017 Geschreven door Shelley Kouwenhoven Fotografie door Jurriaan Brobbel

Heb jij een idee voor een verhaal op Editie070?

Editie 06

10 februari 2017
Alle edities Sluiten X
Meer artikelen?
06