Zoals de Haagse wind waait

Editie 20
WIndgat0001.jpg

'Wat voor weer zou het zijn in Den Haag?' Conny Stuart zong het al, in het prachtige lied van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink: 'Waait de wind met een vlaag, alle voetgangers weg van het Spui.' De wind hoort bij Den Haag. Maar toch houdt het je bezig als je bijna van de fiets wordt geblazen op het Rijswijkseplein, als de wind alle reclameborden omver blaast op de Turfmarkt of als je het centraal station uitloopt en je door een windvlaag bijna stil komt te staan. Hoe komt het dat het op sommige plekken in de stad zo hard waait? En wordt daar rekening mee gehouden als er nieuwe panden worden gebouwd?

Versnelde wind

Niemand weet meer van het weer in Den Haag dan weerman Huub Mizee. Dat het in Den Haag altijd net even iets harder waait dan in Twente, dat is logisch, zegt hij. Vanwege de ligging aan zee is dat al snel windkracht 1 tot 2 harder op de schaal van  Beaufort. Het klopt ook dat het rondom hoge gebouwen meestal harder waait, zegt hij. 'De wind kan niet door een gebouw heen, dus hij moet er langs of eroverheen. Die gebouwen worden dan een soort deeltjesversnellers.' Een bekend voorbeeld van versnelde wind komt trouwens niet uit de stad, maar uit de natuur, zegt Mizee. De Mistral-wind in Frankrijk ontstaat doordat de lucht tussen de bergwanden door het nauwe dal van de Rhône wordt geperst.

HuubMizee03.jpg
Niemand weet meer van het weer van Den Haag dan weerman Huub Mizee.

Dit versnellingseffect ontstaat ook rond de Haagse toren – het Strijkijzer – en de flat daar tegenover op het Rijswijkseplein. Als de noordwestenwind uit de stad komt met windkracht 4, kan het bij het Strijkijzer wel windkracht 6 worden, zegt Mizee. En als het elders in de stad windkracht 6 is, kan het dus stormen op het Rijswijkseplein. 'Dan kunnen er ronduit gevaarlijke situaties ontstaan.' Architecten en stedenbouwkundigen zouden daar volgens Mizee nog meer rekening mee kunnen houden. Hij houdt zelf zijn hart vast voor de geplande hoogbouw in Kijkduin. 'Net als rondom het Kurhaus in Scheveningen gaat het daar waarschijnlijk ook harder waaien.'

Hoe hoger, hoe meer wind

In grote binnensteden geldt vaak 'hoe hoger hoe beter', zegt hoogleraar windenergie Gerard van Bussel van de TU Delft. 'Met het gevolg dat de voetgangers en fietsers er onder moeten lijden bij harde wind.' Hij noemt dit het belangrijkste effect dat ervoor zorgt dat het rondom hoogbouw vaak hard waait. Hoger in de lucht zijn er hogere windsnelheden. Langs de bovenkant en de zijranden van een gebouw ontstaan wervelingen die zich naar beneden verplaatsen, waardoor de windsnelheden aan de bovenkant van het gebouw ook op straat gevoeld worden. Architecten weten dat, maar houden vaak weinig rekening met voorbijgangers, zegt Van Bussel. 'Je moet als architect al rekening houden met zo vreselijk veel dingen, dit staat vaak onderaan het lijstje.'

GerardvanBussel02.jpg
'Hoe hoger het gebouw, hoe meer voetgangers en fietsers last zullen hebben van harde wind', aldus Gerard van Bussel.

Gert Jan Kruijning van AAARCHITECTEN, het architectenbureau dat het Strijkijzer in Den Haag ontwierp, is het daar niet helemaal mee eens. 'Windhinder is net als het onderzoeken van de bezonning en daglichttoetreding een onlosmakelijk onderdeel van ons vak', zegt hij. 'Een ontwerp dient te voldoen aan wet- en regelgeving. Bij de realisatie van het Strijkijzer was naast de architect, een team van deskundigen op het gebied van constructie, bouwfysica, brandveiligheid, geluid en wind betrokken.' Het Strijkijzer was tijdens de realisatie het eerste hoogste woongebouw van Nederland, zegt Kruijing. 'Gedurende dit proces zijn onder andere testen uitgevoerd in een windtunnel.'

strijkijzer.jpg
Ook rondom het Strijkijzer kan het hard waaien.

Kun je met zo’n test nu goed voorspellen hoe hard het gaat waaien rondom een gebouw? Van Bussel denkt van wel. Maar hij zegt ook: 'Als een gebouw eenmaal ontworpen is, is er weinig meer aan te doen.' Al is wel een aantal kleine aanpassingen mogelijk om windhinder enigszins te beperken. Hij noemt als voorbeeld het gebouw van het World Port Center in Rotterdam, waar het door de ligging aan de Maas ook enorm kan stormen. Dit pand kreeg uiteindelijk een luifel om het windklimaat op de straat rondom het gebouw te verbeteren. Je kunt ook meer bomen in de omgeving neerzetten, zegt Van Bussel. 'Die remmen de wind af.'

Rekening houden

De gemeente Den Haag is een voorloper op het gebied van onderzoek naar wind en bebouwing, zegt Louis de Nijs van de afdeling Stedenbouw en Planologie. 'Altijd als er een hoog gebouw in de stad wordt neergezet moet er een windhinderonderzoek plaatsvinden', zegt hij. Hij vertelt dat Den Haag zo’n twintig jaar geleden als een van de eerste gemeenten een norm voor windhinder heeft vastgesteld. In die norm staat de hoeveelheid wind aangegeven die in meters per seconde in bepaalde gebieden mag worden gehaald. In een gebied waar mensen wandelen, is dat weer een andere snelheid dan in een gebied waar ze langer verblijven omdat er bijvoorbeeld terrasjes zijn.

Editie070WindI0059.jpg
'Altijd als er een hoog gebouw in de stad wordt neergezet, moet er een windonderzoek plaatsvinden', aldus Louis de Nijs.

Als uit windhinderonderzoek blijkt dat het windklimaat rondom een gebouw slecht zal zijn, vraagt de gemeente aan de ontwikkelaar om daar iets aan te doen, zegt de Nijs, 'bijvoorbeeld met luifels aan gebouwen of het plaatsen van bomen.' Ook in Kijkduin wordt daar rekening mee gehouden, zegt hij. En het Rijswijkseplein en de Turfmarkt, voldoen die aan de norm? 'In principe wel', zegt de Nijs, 'maar het rekenmodel is gebaseerd op een jaargemiddelde windsnelheid, en dat blijft natuurlijk een theoretisch idee. Het kan wel eens harder waaien dan we berekend hebben.' De Nijs: 'Uiteindelijk is het altijd een afweging van gemeenteraad om te zeggen: dit is acceptabel, of niet.'

En dat de wind waait waarheen hij wil, is gewoonweg niet altijd te voorkomen als architect of stedenbouwkundige. Wat het extra ingewikkeld maakt is dat gebieden continue veranderen, vertelt Louis de Nijs. Zo werd het windklimaat rondom het gemeentehuis weer totaal anders door de bouw van de bioscoop aan de Spuimarkt. In de stad heb je nu eenmaal hoeken, gaten en doorgangen, zegt de Nijs. 'De wind draait al wanneer er een container in de straat staat. Dan krijg je dus andere wervelingen, die weer invloed hebben op de omgeving. Je kunt het niet allemaal controleren, maar we doen het maximaal mogelijke.'

Editie070Wind0062.jpg

Wist je dat…

  • … er in de onderdoorgang onder het ministerie van Infrastructuur en Milieu een kunstwerk staat op de plek waar de windsnelheden het hoogst zijn? Het kunstwerk zorgt ervoor dat voorbijgangers om die plek heen lopen (zie de foto met Louis de Nijs).
  • … het altijd nog erger kan? Het gebouw van de TU Delft faculteit Elektrotechniek zorgt voor zoveel windhinder dat verkeersregelaars op slechte dagen fietsers moeten dwingen af te stappen.

Meer Editie070?

Wil je meer verhalen lezen over de stad? Bekijk dan ook de andere verhalen op Editie070.

Zoals de Haagse wind waait

Gepubliceerd op 25 augustus 2017 Geschreven door Elleke Bal Fotografie door Valerie Kuypers

Heb jij een idee voor een verhaal op Editie070?

Editie 20

25 augustus 2017
Alle edities Sluiten X
Meer artikelen?
20